Alles over het VAPZ: Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen

Heb je een belastingvraag?
Onze AI Boekhouder beantwoordt ze via e-mail.

Bitte gib eine gültige E-Mail-Adresse ein

Stel je vraag

Dat de pensioenen voor zelfstandigen in België niet erg hoog zijn, wist je waarschijnlijk al. Daarom doe je er waarschijnlijk goed aan om zelf een beetje bij te sparen. Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ) is een fiscaal voordelige manier om je wettelijk pensioen aan te vullen. 

In dit artikel vertellen we je alles wat je moet weten over het VAPZ, wat het verschil is met het sociaal VAPZ of het POZ, en wat de voor- en nadelen van deze opties zijn om je pensioen als zelfstandige te verhogen.

1. Wat is het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ)?

Omdat het wettelijk pensioen voor zelfstandigen eerder aan de lage kant is, kan het een goed idee zijn om een centje opzij te zetten voor als je later stopt met werken. Het VAPZ kan je helpen om op een fiscaal voordelige manier meer pensioenkapitaal op te bouwen, zodat jij je levensstijl op peil te kunt houden nadat je stopt met werken.

2. Voor wie is het VAPZ?

Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen is er in principe voor alle Belgische zelfstandigen, inclusief eenmanszaken, vennootschappen en meewerkende echtgenoten.

Ook zelfstandigen in bijberoep kunnen deelnemen aan het VAPZ, en net daar verandert er vanaf 2026 heel wat in jouw voordeel. Tot en met inkomstenjaar 2025 moest je als bijberoeper aan twee voorwaarden voldoen om een VAPZ te kunnen openen:

• Je betaalde sociale bijdragen die minstens gelijk waren aan de minimumbijdrage voor zelfstandigen in hoofdberoep.
• Je was al minstens drie volledige kalenderjaren als zelfstandige in bijberoep geregistreerd.

Vooral die eerste voorwaarde sloot veel mensen uit: heb je een voltijdse job en klus je ernaast bij, dan liggen je sociale bijdragen doorgaans een stuk lager en voldeed je dus niet.

Vanaf inkomstenjaar 2026 vervallen bovenstaande twee voorwaarden. Je komt in aanmerking voor een (sociaal) VAPZ zodra je sociale bijdragen verschuldigd bent op een jaarlijks beroepsinkomen van minstens € 1.922,16 (grensbedrag 2026). Er geldt dan geen minimuminkomen meer zoals in hoofdberoep en geen wachttijd van drie jaar.

Dat opent het VAPZ voor een veel bredere groep, onder meer:

• werknemers die naast hun loon een freelanceactiviteit uitbouwen;
• freelancers die net een bijberoep zijn gestart;
• starters die nog in de opstartfase zitten;
• zelfstandigen die verminderde sociale bijdragen betalen.

Kortom: veel zelfstandigen in bijberoep die vroeger uit de boot vielen, kunnen nu wél een aanvullend pensioen opbouwen én meteen van het fiscale voordeel genieten.

Update 2026: Deze versoepeling werd op 15 juli 2026 in de Kamer goedgekeurd, maar is nog niet gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. De nieuwe regels gelden retroactief vanaf inkomstenjaar 2026 zodra de publicatie rond is.

3. Hoe werkt het VAPZ?

Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen is in principe erg flexibel en geschikt voor elk budget. Je kiest namelijk zelf hoeveel je bijdraagt, maar er geldt wel een wettelijk maximum:

• VAPZ: Vanaf inkomstenjaar 2026 mag je bijdrage maximaal 8,50% van je netto beroepsinkomen bedragen (voordien 8,17%), met een maximum van € 4.251,39.
• Sociaal VAPZ: het wettelijk maximum stijgt van 9,40% naar 9,78%, met een maximum van € 4.891,60.

De maximale premie wordt berekend op basis van je inkomsten van drie jaar geleden of op basis van je sociale bijdragen. Ligt de zo berekende bijdrage lager dan de wettelijke minimumbijdrage, dan mag je er toch voor kiezen om dat minimumbedrag te storten.

Deze wettelijke minimumbijdrage bedraagt € 100 per jaar (€ 111,11 voor een sociaal VAPZ). Verdien je weinig, dan kan je maximumbijdrage lager uitvallen dan dat minimum. Ook dan mag je toch het minimum storten. Een voorbeeld: kom je op basis van je inkomen maar aan een maximum van € 70? Dan mag je alsnog € 100 bijdragen aan je VAPZ.

Je kan de premie maandelijks, per kwartaal of jaarlijks betalen. Deze bijdragen of premies zijn fiscaal aftrekbaar als beroepskosten. Een dubbel voordeel dus, want je spaart voor je toekomst én optimaliseert je belastingen en sociale bijdragen.

Daarnaast is het ook mogelijk om een deel van je opgebouwd kapitaal te gebruiken voor vastgoedprojecten zoals aankoop of renovatie. Bij pensionering profiteer je van een gunstig belastingtarief op je gespaarde kapitaal.

Als zaakvoerder van een vennootschap kun je VAPZ combineren met een Individuele Pensioen Toezegging (IPT) voor nog meer pensioenvoordelen. Een VAPZ loopt minimaal vijf jaar en betaalt uit vanaf de wettelijke pensioenleeftijd (66 jaar in 2025, 67 jaar vanaf 2030).

Update 2026: De hogere plafonds gelden vanaf inkomstenjaar 2026, maar de wet is nog niet gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Wie begin 2026 al stort, rekent voorlopig met de oude percentages (8,17% / 9,40%) en kan het verschil na publicatie retroactief bijstorten.

4. Wat zijn de voordelen van het VAPZ?

1. Belastingvoordelen en vermindering van je sociale bijdragen

Je kunt tot 63% van je gespaarde bedrag recupereren dankzij de belastingvermindering. Dit, samen met de verlaging van je sociale bijdragen, maakt het VAPZ een financieel aantrekkelijke optie voor pensioensparen.

2. Flexibiliteit in sparen

VAPZ biedt de vrijheid om zelf te beslissen hoeveel en hoe vaak je spaart. Deze flexibiliteit stelt je in staat om je spaargeld aan te passen aan je financiële situatie en toekomstplannen.

Een voorbeeld:

Je netto beroepsinkomen bedraagt € 30.000. Hiervan mag je vanaf 2026 8,50% bijdragen aan het VAPZ, wat neerkomt op zo'n € 2.550. Dit bedrag mag je per jaar bijdragen aan het VAPZ en je kiest zelf of je dit in één keer betaalt, of spreidt per kwartaal of per maand. Bovendien is dit bedrag fiscaal aftrekbaar, wat je netto-inkomen verlaagt en dus ook je sociale bijdragen.

3. Aanvulling op je wettelijk pensioen

VAPZ stelt zelfstandigen in staat hun wettelijk pensioen aan te vullen. Dit is essentieel gezien de vaak lagere pensioenbedragen voor zelfstandigen vergeleken met werknemers of ambtenaren.

4. Voorschot voor vastgoedprojecten met VAPZ

Een opmerkelijk ander voordeel van het VAPZ (Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen) is de optie om een voorschot aan te vragen voor vastgoedprojecten.

5. Wat is het verschil tussen een VAPZ, sociaal VAPZ VS en POZ?

Het onderscheid tussen VAPZ (Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen), IPT (Individuele Pensioentoezegging) en POZ (Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen) kennen is belangrijk voor zelfstandigen die een optimaal aanvullend pensioen willen. 

Eén ding hebben ze allemaal gemeen met elkaar: ze zijn allen gericht op het opbouwen van extra pensioenkapitaal. Maar hier zit het grootste verschil:

• Het VAPZ is toegankelijk voor alle zelfstandigen.
• Een IPT richt zich op zelfstandigen met een vennootschap.
• Een POZ is er enkel voor zelfstandigen zonder een vennootschap.

VAPZ en IPT bieden overeenkomsten zoals de mogelijkheid tot een voorschot voor vastgoed en aanvullende waarborgen. Er zijn wel belangrijke verschillen in de betaler en verzekeringnemer van de premies, alsook in fiscale voordelen.

Belangrijke verschillen

VAPZ en IPT onderscheiden zich vooral in hun fiscale voordelen en premiebetalingsstructuren. Bij VAPZ betaalt en beheert de zelfstandige zelf de premies, wat tot 63% fiscaal voordeel kan opleveren, terwijl bij IPT de vennootschap dit doet met een fiscaal voordeel tussen 20% en 25%. 

Ook de premietaks, maximale jaarlijkse storting en belastingen bij pensioen verschillen. VAPZ hanteert geen premietaks en een jaarlijkse stortingslimiet gebaseerd op het belastbaar inkomen, terwijl IPT onderworpen is aan een premietaks van 4,4% en hogere stortingsmogelijkheden biedt via de 80%-regel. 

Daarnaast is bij IPT 'backservice' mogelijk, wat niet het geval is bij VAPZ. De investeringen van VAPZ beperken zich tot Tak21, terwijl IPT zowel in Tak21 als Tak23 kan investeren.

Investeer in de toekomst

Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ) biedt een interessante mogelijkheid voor zelfstandigen om hun toekomstige pensioen aan te vullen op een fiscaal interessante manier. Denk maar aan het belastingvoordeel dat je eruit haalt, de flexibiliteit in sparen, en de optie voor een voorschot voor vastgoedprojecten.

En, wanneer start jij met investeren in je toekomst? 😉

Veelgestelde vragen over het VAPZ (FAQ)

Auteur - Hassan Ayed

Hassan is, samen met Nicolas en Alexis, mede-oprichter van Accountable. Hij is een erkend accountant en belastingadviseur bij Catalyst.

Wie is Hassan ?